Chakata
| Hupangu muSainzi | |
|---|---|
| Muvuso: | Plantae |
| Bazu: | Tracheophytes |
| Bazu | Angiosperms |
| Bazu | Eudicots |
| Bazu: | Rosids |
| Raya:[1] | Malpighiales |
| Mhuri: | Chrysobalanaceae |
| Jinasi: | Parinari |
| Rudzi: | P. curatellifolia |
| Zita reChipiri | |
| Parinari curatellifoliaPlanch. ex Benth. | |
Chakata (Chirungu: mobola plum; Chindebele: umkhuna) muchero unowanikwa kubva pamuchakata (parinari curatellifolia), muti unogara uri wezerere unotonhorera muAfurika, unowanikwa munzvimbo dzemhando dzakasiyana, kazhinji dzinowanikwa munzvimbo dzisina kunyoroveswa uye mukati menzvimbo dziri pakati (dzakanyorowa-nekuoma). Chakata inozivikanwa sekuti mmupudu (nevatauri veChitswana muChamhembe cheAfurika), chakata inoonekwa semuchero unonaka uye unoita kuti muti usaregedzwe pano paradzwa nzvimbo munguva yekurima.[2][3]
Govore (mash of chakata fruit).
Ratidziko
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Huruku yemuchakata idiki ichisvika wepakati, muti wakasvibira une mumbirwo inotia senge yehowa.[3]
Maruva anomera pamuchakata aneruvara ruri pakati pechena nekiwani, uye madiki muhuruku[4], iwo macalces uye madzinde akafukidzwa mune rakakora mvere dzemakwai, dzakaita ngura.[3]
Muchero uyu unotsvakwa zvakanyanya uye miti yacho inowanzo kusiiwa yakamira kana nzvimbo dzehuni dzacheneswa, zvichiita kuti dzive chinhu chinoonekera mumigwagwa iri mudunhu repamusoro.[3]
Zvimwe zvekuziva
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Muchakata unokura muwoodland yakashama, muivhu rine jecha rakawanda (sandy soil), uye kukwira kwerenji (altitude range) yayo inosvika 980-2200m.[3]
Muchakata unowanzo tanga kumera maruva mumwedzi waChikunguru kusvika mumwedzi waGumiguru. Unogovevwa pasirose kubva kuSenegawu kusvika kuKenya, uye kuChamhembe kuenda kuBhotswana, Zimbabwe nekuEswatini.[3]
Munyika yeZimbabwe, muchakata wakagovevwa kubva kumaodzanyemba, chamhembe, madokero, mabvazuva uye nepakati penyika.[3]
Mamwe mazita
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Hacha (chakata); Muhacha (muti wechakata; muchakata)[3]
Buni (chakata); Mubuni (muti wechakata; muchakata)[3]
Isha (chakata); Muisha (muti wechakata; muchakata)[3]
MuChindebele muchakata unonzi Umkhuna
Asi, mobola, chakata ne mmupundu ndiwo mazita anowanzo shandiswa.
Kunyangwe Vachewa vanoshandisa izwi rekuti 'Mpundu' rinoshaniswa neVatswana.
Mazwi ashandiswa
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Tsumo
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Mabviro eruzivo
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]- ↑ VaShona, 9 Gunyana 2019, 'raya' Yakatariswa: 10 Chikunguru 2021
- ↑ Coates Palgrave, K. (1997). Trees of Southern Africa. Struik Publishers.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Mark Hyde, Bart Wursten, Petra Ballings and Meg Coates Palgrave, (2002-21) "muchakata" Yakatariswa: 16 Chikunguru 2021
- ↑ VaShona, 30 Chikunguru 2015, 'size' Yakatariswa: 16 Chikunguru 2021