Chiyero chekupimisa
Mataridziko

Chiyero chekupimisa (kureva Unit of measurement) zvinoreva mwero une huwandu hwakatarwa pamitemo yenyika kana Pasirose, kuti uve chidzikwe[C 1] chinoshandiswa pakupima mhando yehuwandu ihwohwo.
Somuenzaniso kana tichipima nhambwe tinoshandisa chiyero chinonzi mita.
Pasirose sangano re International Organisation for Standardization ndiro rine hugabe hwekutara zvidzikwe zvinoshandiswa pakupima mipimo yakasiyana-siyana.
Mipanguro ye Zviyero zvekupimisa
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Pane mipanguro yakasiyana inoshandisa panoringwa zvekupima, nechikonzero chekuti pane zviro zvepasirose nechadenga zvinopimwa.
Nhambwe ne Hurefu
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]| Chishona | Chingezi | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| mbimwani | nm | nanometer | nm | 10⁻⁹ m | |||
| mbimwadatu | dm | micrometer | µm | 10⁻⁶ m | |||
| mbimwauru | um | Millimeter | mm | 0.001 m | |||
| zanambimwa | zm | centimeter | cm | 0.01 m | |||
| mbimwa / mita | m | meter | m | base SI unit | |||
| keimbimbwa / kiromita | km | kilometer | km | 1000 m | |||
Imperial/US customary system[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| rinji | nj | inch | in | 2.54 cm | |||
| rishoka | rs | foot | ft | 12 inches = 30.48 cm | |||
| rivazhe | rv | yard | yd | 3 feet = 0.914 m | |||
| ridanho | rd | mile | mi | 1 760 yards = 1.609 km | |||
Nautical/aviation units[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| ridanho rechiandhle | rcd | nautical mile | nmi | 1 852 m | |||
| pfatu | pf | fathom | 6 feet = 1.828 m | ||||
| kebhuru | kb | cable length | 185 m (for navigation) | ||||
Astronomical Units (for space)[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| chiyero cheupanganyeredzi | CU | astronomical unit | AU | ~149.6 million km (Earth → Sun) | |||
| mufambo wechiedza | fc | light year | distance light travels in one year ≈ 9.46 trillion km | ||||
| paseki | pk | parsec | pc | 3.26 light years | |||
Unda
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]| Chishona | Chingezi | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| skweya yirumbimwa | mm² | square millimeter | mm² | 1/1,000,000 m² | |||
| skweya sendembimwa | sm² | square centimeter | cm² | 1/10,000 m² | |||
| skweya mbimwa | m² | square meter | m² | base unit (1 m × 1 m) | |||
| arei | a | are | a | 100 m² (not common today) | |||
| hekita | ha | hectare | ha | 10,000 m² = 100 ares | |||
| skweya kerombimwa | km² | square kilometer | km² | 1,000,000 m² | |||
Imperial / US Customary System[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| skweya renji | sk nj / nj² | square inch | sq in/ in² | 6.4516 m² | |||
| skweya rerishoka | sk rs / rs² | square foot | sq ft / ft² | 0.0929 m² | |||
| skweya rerichivazhe | sk rv/ rv² | square yard | sq yd / yd² | 0.836 m² | |||
| ekha | sk ek /ek² | acre | 4 046.86 m² (43,560 ft²) | ||||
| skweya reridanho | sk rd / rd² | square mile | sq mi /mi² | 2.59 km² | |||
Huremu ne Sebhe
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]| Chishona | Chingezi | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| jikwiru | jw | milligram | mg | 0.001 g | |||
| jii | j | gram | g | base unit | |||
| keiji | kj | kilogram | kg | 1 000 g | |||
| toni | t | tonne / metric ton | t | 1 000kg | |||
| kwinthari | kw | quintal | q | 100 kg (less common) | |||
Imperial / US Customary System[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| onzi | ounce | oz | ≈ 28.35 g | ||||
| paundi | pound | lb | 16 ounces = 0.4536 kg | ||||
| dombo | stone | st | 14 lb ≈ 6.35 kg (UK use) | ||||
Mumhu ne Chikwaniso
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]| Chishona | Chingezi | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ritayiru | yr | milliliter | ml | 0.001 L | |||
| ritayana | sr | centiliter | cl | 0.01 L | |||
| ritawumi | dr | deciliter | dl | 0.1 L | |||
| rita | R | liter | L | base unit | |||
| keirita | kR | kiloliter | kL | 1 000L | |||
| kyubhu mbimwa | ky m/m³ | cubic meter | m³ | 1 000L | |||
Imperial / US Customary System[chinjirudza | chinjirudza mabviro] |
|||||||
| tsvutupunu / tsvutunhoko | ttp/ttn | teaspoon | tsp | ≈ 4.93 ml | |||
| tafurapunu / tafuranhoko | tfp / tfn | tablespoon | tbsp | ≈ 14.8 ml | |||
| onzi remadzi | ma oz | fluid ounce | fl oz | ≈ 29.6 ml | |||
| komichi | kom | cup | ≈ 273 ml | ||||
| pindi | pd | pint | pt | ≈ 473 ml (US) / 658 (UK) | |||
| koriti | kt | quart | qt | 0.95 L (US) /1.13L (UK) | |||
| ghaloni | gha | gallon | gal | 3.78 L (US) / 4.55 L (UK) | |||
Nguva
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]| Chepiri | c | hwaro rezviyero | Second | s | |||
| Piriwuru | pu | Millisecond | ms | ||||
| Mhindi | m | zvepiri zvema-60 | Minute | m | |||
| Rinhambo | nh | mamhindi ema-60 | Hour | h/hr | |||
| Zuva | Z | manhambo ma-24 | Day | d | |||
| Svondo / Vhiki | Svo / Vh | mazuva manomwe | Week | w | |||
| Mwedzi | Mwe | mazuva ma-30 | Month | mon | |||
| Gore | Go | mwedzi guminembiri; mazuva ma-365 | Year | yr | |||
| Gumikati; Mukumikati | Gk | makore makumi | Decade | ||||
| Mukorezana; Zanagore | Mk | makore mazana | Century | ||||
| Wurukati | Wk | makore mauru; chiuru chemakore | Millenium | ||||
Mari
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]ndarama, mashereni,
Mamwe Mazwi
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]Mazwi ari pandima ino ndeekuzama kuumba mutauro, haako kuChiShona chemazuva ose.
- Chimotsi cheMbimo (Unit of measure).
- Chimotsi cheHuremu (Unit of Mass).
- Chimotsi cheNhambwe (Unit of distance).
Mitauro yeBantu
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]- Mururimi rweLuwanga vanoti okhuyerana (to be equal).
- VaGwere vanoti kugera (v. weigh, measure, estimate, gauge; make an assessment of the weight or value of something) vachireva kuyera.
- VaGwere vanoti kugereka (v. determine, set bounds or limits) vachireva kuyera kana kutara miganhu. Mamwe mazwi: kugereesa (v. guestimate, surmise, imagine to be the case or true or probable).
- Baila vanoti ku eleka (to measure) vachireva kuyera. Mamwe mazwi: ku ela (to be fit, to fit exactly) vachireva kukwanirana.
Chirevo
[chinjirudza | chinjirudza mabviro]- ↑ chidzikwe., kureva a standard
<ref> tags exist for a group named "C", but no corresponding <references group="C"/> tag was found